Periode 1839 - 1860
Aansluiten bij een traditie
Wie zich vroeger wilde verplaatsen deed dat lopend of te paard. Wegen waren over het algemeen niet meer dan karrensporen. Reizen was vermoeiend, gevaarlijk en weinig comfortabel. Nederland vormde echter in zekere zin een uitzondering. Nederland bezat een uitstekend vaarwegennet dat de infrastructuur vormde voor een handelseconomie. Sinds de middeleeuwen werden hierop vervoerdiensten zowel voor goederen als voor reizigers aangeboden: de trekschuit.
1e klas:
Diligence
2e klas:
Char-a-bancs
3e klas:
Waggon
De rijtuigen uit de eerste trein zoals thans nog in het spoorwegmuseum te bewonderen. Opmerkelijk is het ontbreken van stahoogte. Wellicht had men de kajuit van een trekschuit als referentie, die ook geen stahoogte heeft.
Figuur:
Diligence, trekschuit en trein ontmoeten elkaar. Opening
eerste spoorlijn. Amsterdam, 20 september 1839
(kopergravure, eigendom spoorwegmuseum)
De trekschuit was niet snel maar wel comfortabel en
betrouwbaar. Dit maakte intensieve handelsbetrekkingen
tussen de Hollandse en Friese steden mogelijk. Hierdoor
kwam de aanleg van spoorwegen traag op gang. Waarom zou
je iets nieuws aanleggen als het bestaande goed
functioneert?
Opmerkelijk is dat de spoorwegen die aangelegd
werden de bestaande infrastructuur doubleerden. De meeste
aandacht ging uit naar een spoorverbinding met Duitsland
waarheen al intensief scheepverkeer over de rivieren
bestond. Deze lijn zou een belangrijke rol in het
goederenvervoer moeten spelen.
De eerste lijn die daadwerkelijk tot stand kwam was
echter geheel gericht op personenvervoer en liep parallel
aan de trekschuit verbinding. Deze lijn werd gebouwd en
geëxploiteerd door de Hollandsche IJzeren Spoorweg
Maatschappij" (H.IJ.S.M. later H.S.M.). Liever dan
nieuwe markten te ontwikkelen richtten de particuliere
investeerders zich kennelijk op een bestaande markt. Over
verbindingen met andere gebieden werd veel gesproken maar
investeerders verwachtten hiervan weinig rendement.
Ondertussen ging de ontwikkeling van spoorwegen in het
buitenland veel sneller. Met name het in 1839 van
Nederland afgescheiden België was fanatiek. Het zijn dan
ook Belgische maatschappijen die de eerste
grensoverschrijdende verbindingen met Nederland bouwen.
Lees verder: periode 1860 - 1880
