Geschiedenis van de Spoorwegen
Periode 1840 - 1860 Periode 1880 - 1900 Periode 1900 - 1920 Periode 1920 - 1940 Periode 1940 - 1960 Periode 1960 - 1980 Periode 1980 - 2000 Periode 2000 - heden

Periode 1839 - 1860


Eerste trein in 1839

Aansluiten bij een traditie

Wie zich vroeger wilde verplaatsen deed dat lopend of te paard. Wegen waren over het algemeen niet meer dan karrensporen. Reizen was vermoeiend, gevaarlijk en weinig comfortabel. Nederland vormde echter in zekere zin een uitzondering. Nederland bezat een uitstekend vaarwegennet dat de infrastructuur vormde voor een handelseconomie. Sinds de middeleeuwen werden hierop vervoerdiensten zowel voor goederen als voor reizigers aangeboden: de trekschuit.

 
 

Diligence
1e klas: Diligence

Char-a-bancs
2e klas: Char-a-bancs

Waggon
3e klas: Waggon

De rijtuigen uit de eerste trein zoals thans nog in het spoorwegmuseum te bewonderen. Opmerkelijk is het ontbreken van stahoogte. Wellicht had men de kajuit van een trekschuit als referentie, die ook geen stahoogte heeft.

 

Opening eerste spoorlijn
Figuur: Diligence, trekschuit en trein ontmoeten elkaar. Opening eerste spoorlijn. Amsterdam, 20 september 1839
(kopergravure, eigendom spoorwegmuseum)

De trekschuit was niet snel maar wel comfortabel en betrouwbaar. Dit maakte intensieve handelsbetrekkingen tussen de Hollandse en Friese steden mogelijk. Hierdoor kwam de aanleg van spoorwegen traag op gang. Waarom zou je iets nieuws aanleggen als het bestaande goed functioneert?
Opmerkelijk is dat de spoorwegen die aangelegd werden de bestaande infrastructuur doubleerden. De meeste aandacht ging uit naar een spoorverbinding met Duitsland waarheen al intensief scheepverkeer over de rivieren bestond. Deze lijn zou een belangrijke rol in het goederenvervoer moeten spelen.
De eerste lijn die daadwerkelijk tot stand kwam was echter geheel gericht op personenvervoer en liep parallel aan de trekschuit verbinding. Deze lijn werd gebouwd en geŽxploiteerd door de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij" (H.IJ.S.M. later H.S.M.). Liever dan nieuwe markten te ontwikkelen richtten de particuliere investeerders zich kennelijk op een bestaande markt. Over verbindingen met andere gebieden werd veel gesproken maar investeerders verwachtten hiervan weinig rendement.
Ondertussen ging de ontwikkeling van spoorwegen in het buitenland veel sneller. Met name het in 1839 van Nederland afgescheiden BelgiŽ was fanatiek. Het zijn dan ook Belgische maatschappijen die de eerste grensoverschrijdende verbindingen met Nederland bouwen.

Lees verder: periode 1860 - 1880

 

gemaakt door:

Berend Schotanus
03 June 2005