Periode 1860 - 1880

Trein rond 1870

Het spoor wordt volwassen

De eerste vijfentwintig jaar verliep de ontwikkeling van de spoorwegen traag en moeizaam. Maar toen begon het vaart te krijgen. De steden die nog niet op het spoorwegnet waren aangesloten hadden een intensieve lobby gevoerd om van staatswege spoorlijnen aan te leggen omdat zij vreesden anders achterop te zullen raken.
In 1860 besloot de regering een staatsspoornet aan te leggen. Het net dat toen goedgekeurd werd zat zo in elkaar dat met een minimale lijnlengte zo veel mogelijk steden aangesloten konden worden. In 1875 volgde een besluit om nog meer spoorlijnen van staatswege aan te leggen.
De aanleg van de staatsspoorlijnen was sober maar doeltreffend. De eeuwenlange ervaring met dijken en polders stond er voor garant dat de Nederlandse overheid in staat was een dergelijk project effectief tot een goed einde te brengen. Een aardig detail vormen de stations langs deze lijnen die waren gestandaardiseerd in vijf klassen en gebouwd in de toen gangbare "Waterstaatsstijl". De exploitatie van de meeste staatslijnen werd gegund aan de speciaal daarvoor opgerichte (particuliere) "Maatschappij tot exploitatie van Staatsspoorwegen" (S.S.). Een aantal lijnen werden door de H.S.M. in exploitatie genomen.
Staatsaanleg betekende niet het einde van particuliere investeringen. Zo bouwde de H.S.M. voor eigen kosten de Oosterspoorlijn van Amsterdam via Apeldoorn naar Winterswijk om te kunnen concurreren op de relatie naar Duitsland. En er werden gaten in het net ontdekt. Daarom bouwde de "Nederlandsche Centraal Spoorwegmaatschappij" (N.C.S.) de verbinding Utrecht - Zwolle - Kampen, om sneller van de Randstad naar het noorden van Nederland te kunnen komen. De "Noord Brabantsch Duitsche Spoorwegmaatschappij" (N.B.D.S.) dacht met een korsluitschakel tussen Boxtel en Goch een aanzienlijke versnelling in het verkeer Vlissingen - Duitsland te bereiken.
Maar het probleem met kortsluitschakels is dat deze pas zin hebben als ze kunnen samenwerken met die delen van het net waar ze op aansluiten. Deze samenwerking kwam bij N.C.S. en N.B.D.S. niet goed van de grond, uiteindelijk is de N.C.S. overgenomen terwijl de N.B.D.S. failliet ging.

Lees verder: periode 1880-1900

gemaakt door:

Berend Schotanus
03 June 2005