Periode 1880 - 1900
Worstelen met de marktordening
Als bedrijven met elkaar concurreren kan de klant kiezen. Bedrijven worden daardoor gestimuleerd hun best te doen en de klant weet dat hij waar voor zijn geld krijgt. Zo luidt het algemene principe waarmee wij onze economie geordend hebben en zo hebben we het ook voor de spoorwegen willen regelen.
Maar bij spoorwegen liep men tegen dilemma's aan:
- er is een groot aantal relaties, om die allemaal te bedienen heb je een netwerk nodig;
- er is een grote mate van samenhang tussen exploitatie en infrastructuur;
- spoorweginfrastructuur is uitermate kostbaar.
Figuur:
"Hoe de regering zich een gezonde concurrentie
voorstelt"
(De Nederlandsche Spectator 1890)
Met als consequentie dat concurrentie moeizaam van de grond kwam en de reiziger klaagde over de gebrekkige samenhang in het netwerk.
Dit betekent niet dat concurrentie bij spoorwegen
onmogelijk is. In Engeland functioneerde concurrentie,
met deels overlappende netwerken zodat de reizigers op
belangrijke relaties inderdaad uit meerdere
maatschappijen konden kiezen. Consequentie was uiteraard
wel het bestaan van parallelle spoorlijnen zodat een zeer
grote infrastructuurlengte bestond die moest worden
aangelegd, onderhouden en geëxploiteerd.
In Duitsland was een principieel andere keuze gemaakt,
hier zag men spoorwegen als staatsaangelegenheid. De
verschillende koninkrijken waaruit het Duitse keizerrijk
was opgebouwd hadden elk een koninklijk spoorwegnet,
waarbinnen de samenhang gegarandeerd was.
In Nederland was rond 1880 duidelijk dat de toenmalige
ordening van de spoorwegen in ieder geval niet werkte. Er
waren voorstanders van staatsexploitatie en
tegenstanders. Er werd veel gesproken en weinig gedaan
totdat in 1890 werd besloten tot een herindeling van de
spoorwegen op basis van het Engelse model:
De spoorwegen werden verdeeld over de twee grote
maatschappijen, S.S. en H.S.M., zodanig dat deze tegen
elkaar opgewassen zouden zijn en op belangrijke relaties
concurrentie bestond. Om dat laatste mogelijk te maken
moesten de maatschappijen op die delen van het net waar
geen parallelle infrastructuur bestond medegebruik van
elkaars lijnen toestaan.
De op dat moment kwakkelende N.R.S. werd opgeheven, de
lijn ging over naar S.S. en het materieel werd verdeeld.
De N.C.S. bleef in naam bestaan maar werd eigendom van
S.S. De N.B.D.S. mocht nog even voortbestaan omdat
niemand het er voor over had de aandeelhouders uit te
kopen.
Lees verder: periode 1900-1920
