Het in 1946
ontworpen NS-vignet, een gestyleerd gevleugeld wiel
Studie voor
een nieuw NS-vignet uit 1967
Het nieuwe NS-vignet zoals het uiteindelijk gekozen werd
De plannen van Spoorslag
'70 werden verder uitgewerkt in "Spoor naar 75"
Periode 1960 - 1980
Tweede viool
Na de periode van wederopbouw ontstond een ongekende welvaart. De personenauto vormde een belangrijk symbool van deze welvaart. Was tot dan toe het bezit van een personenauto voorbehouden geweest aan de welgestelden, nu kwam het ideaal binnen bereik van "ieder zijn eigen auto". Tussen 1960 en 1980 nam het aantal personenauto's in Nederland toe van ruim een half miljoen naar 4,5 miljoen. Tegelijk werd een compleet net van autosnelwegen aangelegd.
Figuur: Ontwikkeling personenvervoer in Nederland
Door het geweld van de auto raakte de betekenis van de
spoorwegen steeds meer op de achtergrond. De groei van
het personenvervoer stagneerde, het goederenvervoer liep
terug. Dit laatste had ook te maken met het feit dat
Nederland overschakelde van steenkool op aardgas als
brandstof. De kolenmijnen in Limburg werden gesloten. Het
voor de spoorwegen lucratieve vervoer van kolen verdween.
Bovendien werden de spoorwegen geconfronteerd met sterke
loonstijging die niet gecompenseerd werden door een
stijging in de arbeidsproductiviteit. Hierdoor begonnen
de spoorwegen steeds meer verlies te maken. Aanvankelijk
liet NS deze ontwikkeling gelaten over zich heen maar in
1967 was duidelijk dat het zo niet verder kon.
Een van de dilemma's waar NS tegenaan liep was dat
onrendabele spoorlijnen een aanvoerfunctie hebben voor de
wel rendabele delen van het net. Onrendabele diensten
opheffen zou de spoorwegen in een neerwaartse spiraal
brengen: minder reizigers op het totale net waardoor
rendabele lijnen ook onrendabel zouden worden. Serieus is
daarom overwogen de spoorwegen geheel op te heffen.
Echter, de spoorwegen werden ook een maatschappelijke
functie toegedacht. Ook mensen die geen auto hebben,
hebben recht op vervoer. En, mocht het wegvervoer om wat
voor reden dan ook haperen, dan is het goed nog een ander
systeem te hebben. De uitkomst was dat het gehele
spoorwegnet onrendabel werd verklaard en aangemeld voor
subsidiëring bij de minister van Verkeer en Waterstaat.
Om hier iets tegenover te stellen ontwikkelde NS het
actieprogramma Spoorslag '70. Hierdoor ging in
1970 een dienstregeling rijden met aanmerkelijk meer
treinen. Bovendien kreeg het hele spoorwegsysteem een facelift met een nieuwe huisstijl, nieuwe bewegwijzering
enzovoorts. Door Spoorslag '70 is het gelukt over
de periode 1960 - 1980 toch nog 20% meer reizigers te
vervoeren, waarvoor wel bijna anderhalf keer zo veel
treinkilometers gereden moesten worden.
Lees verder: periode 1980-2000
