Periode 2000 - heden
Woelig begin van de 21ste eeuw
Net als de twintigste eeuw begon de éénentwintigste eeuw met een dramatische arbeidsconflict. In 1903 was het spoorwegpersoneel niet tevreden met de status-quo en liet de directie zich verrassen. In 2001 waren de verhoudingen precies omgekeerd.
In 1992 was president-directeur den Besten begonnen NS te reorganiseren. De top van het bedrijf werd vervangen maar de rest van het bedrijf dacht dat "het wel over zou waaien". In 1996 schrok het middenkader wakker toen er met Lovers Rail ineens concurrentie verscheen. Om NS in een concurrerende omgeving te kunnen laten opereren werd onder meer het programma "Bestemming Klant" ontwikkeld. Onderdeel van dit programma was productbinding van het personeel. Door rijdend personeel op vaste lijnen in te zetten kan een sterkere band ontstaan van het personeel met zowel de reizigers als de leidinggevende. Dit zou de kwaliteit ten goede moeten komen.In 2001 schrok het uitvoerend personeel wakker uit de droom "dat het allemaal wel over zou waaien". De directie had grootschalige informatiebijeenkomsten georganiseerd waarin de consequenties van "Bestemming Klant" werden uitgelegd en die bleken ingrijpend te zijn. Vooral de productbinding voor het rijdend personeel was steen des aanstoots. Het personeel voerde aan dat dit ten koste zou gaan van de afwisseling in hun werk en sprak van "rondjes om de kerk". Probleem was dat de vakbonden al met de plannen akkoord gegaan waren en door de opstandigheid van het personeel in een onmogelijke positie terecht kwamen. Het resultaat was een tumultueuze en onoverzichtelijke periode die december 2001 eindigde met het opstappen van de twee belangrijkste directeuren en de voltallige Raad van Commissarissen van NS.
In 2003
werd de splitsing van infrastructuur en exploitatie geformaliseerd met
de oprichting van "ProRail". In zeven jaar tijd is de organisatie van de
spoorwegen meer veranderd dan de zeventig jaar die daaraan vooraf
gingen. Gedurende bijna de hele twintigste eeuw beheerste NS alles wat
in Nederland met Spoorwegen te maken had. Aan het begin van de 21ste
eeuw was NS "slechts" de belangrijkste exploitant van reizigersdiensten.
Na de arbeidsonrust van 2001 concentreert NS zich op het herstellen van
de rust in het bedrijf. Ondertussen zijn het anderen die de toekomst van
de spoorwegen bepalen. Uiteraard hangt heel veel af van het beleid dat
door de overheid gevoerd wordt (anders dan een eeuw eerder zijn nu ook
de Europese en regionale overheden van groot belang). Minstens zo
interessant zijn de kleine bedrijfjes die nu nog in de marge van de
spoorsector opereren. Door de liberalisatie van de spoorwegen hebben zij
kans gekregen überhaupt te bestaan. Zij kunnen de kiem vormen van
boeiende nieuwe ontwikkelingen.
